كودك ندارد ، ديگر نيازى به بحث از قيديّت حديث رفع نيست . نكته‌اى كه بدان بايد توجّه نمود ، آن است كه در ميان فقها معروف است كه احكام وضعيّه مشروط به بلوغ نيست . در اين بحث ، در خصوص حكم وضعى ضمان ، چنان چه به اين نتيجه رسيديم كه حديث على اليد شامل صغير نيز مىشود ، به اين مطلب منتهى مىشويم كه حكم وضعى ضمان ، مشروط به بلوغ نيست . 1 - ديدگاه شيخ انصارى رحمه الله در ميان بزرگان و فقهاى اماميه ، مرحوم شيخ اعظم انصارى قدس سره در كتاب مكاسب « 1 » بيان مىدارد كه استدلال به حديث « على اليد » بر ضمان كودك مميّز و مجنون مميّز وجيه و پسنديده است و اين موارد مشمول دليل يد هستند ؛ و به عبارت ديگر ، شيخ رحمه الله ادعا مىكند كه اين روايت اطلاق دارد و تمام قاصدين را شامل مىشود ، بالغ باشند و يا نابالغ . بنابراين ، از آنجا كه مبناى شيخ انصارى رحمه الله در حديث « على اليد » استيلا است ، ايشان اطلاق حديث را فقط در دايره مميّزين مىپذيرند ، چه آن كه مستولى كسى است كه به استيلاى خود توجّه دارد ؛ لكن بر اساس مبناى مختار كه منظور از « يد » اخذ و تصرّف است ، اطلاق حديث فراتر از دايره‌ى مميّزين است و غيرقاصدين - كودك غيرمميّز و شخص نائم - نيز در دايره شمول حديث « على اليد » قرار مىگيرند و آنان نيز ضامن خواهند بود . اشكال محقّق اصفهانى رحمه الله به ديدگاه شيخ انصارى رحمه الله محقّق اصفهانى رحمه الله در حاشيه مكاسب « 2 » به مرحوم شيخ انصارى قدس سره و اين كه دليل يد شامل صبىّ و مجنون مميّز مىشود ، اشكال مىكنند . قبل از بيان اشكال ، تذكر به اين مطلب ضرورى است كه مبناى شيخ انصارى رحمه الله در مورد احكام

--> ( 1 ) . مرتضى الانصارى ، كتاب المكاسب ، ج 3 ، ص 181 ؛ مىفرمايد : « و من هنا كان المتّجه صحّة الاستدلال به على ضمان الصغير بل المجنون إذا لم يكن يدهما ضعيفة لعدم التمييز والشعور » . ( 2 ) . محمّدحسين الاصفهانى ، حاشية المكاسب ، ج 1 ، ص 302 .